Στον Αβέρωφ, τα μεγάλα πυροβόλα τραβούν πρώτα το βλέμμα. Για να βρεθούν όμως στη σωστή θέση απέναντι στον αντίπαλο, έπρεπε να δουλέψει ό,τι κρυβόταν κάτω από τα καταστρώματα. Η πρόωση έδωσε στον Παύλο Κουντουριώτη τη δυνατότητα να αλλάξει τη γεωμετρία της ναυμαχίας της Έλλης. Η ταχύτητα απέκτησε αξία επειδή χρησιμοποιήθηκε την κατάλληλη στιγμή, από ένα πλήρωμα που μπορούσε να την υποστηρίξει.
Αβέρωφ: Δύο μηχανές και 22 λέβητες
Το επίσημο αρχείο του πλωτού μουσείου καταγράφει δύο ιταλικές, τετρακύλινδρες παλινδρομικές ατμομηχανές τριπλής εκτόνωσης. Τον ατμό παρείχαν 22 γαλλικοί λέβητες Belleville. Ήταν ένα μεγάλο συγκρότημα παραγωγής και αξιοποίησης ενέργειας μέσα σε πλοίο μήκους 140 μέτρων και εκτοπίσματος 10.200 τόνων. Η εικόνα απέχει πολύ από έναν σύγχρονο κινητήρα που λειτουργεί σχεδόν αθέατος. Λεβητοστάσια, μηχανοστάσια και γέφυρα αποτελούσαν διαδοχικούς κρίκους της ίδιας προσπάθειας.
Οι 23,9 κόμβοι χρειάζονται τη σωστή εξήγηση
Η μέγιστη ταχύτητα που δίνει το Πολεμικό Ναυτικό είναι 23,9 κόμβοι στις δοκιμές. Δεν πρόκειται για ταχύτητα που διατηρούνταν σε κάθε αποστολή. Οι αποθήκες χωρούσαν 1.500 τόνους γαιάνθρακα, ενώ τα στοιχεία εμβέλειας του μουσείου δείχνουν πόσο μεγάλωνε το κόστος της γρήγορης πλεύσης: 7.125 χιλιόμετρα στους 10 κόμβους και 2.489 στους 18. Η επιλογή ταχύτητας ήταν επομένως και επιλογή αντοχής στη θάλασσα. Κάθε επιπλέον κόμβος έπρεπε να εξυπηρετεί έναν πραγματικό σκοπό.
Το σήμα Ζ άνοιξε χώρο για ανεξάρτητη κίνηση
Στη ναυμαχία της Έλλης, τον Δεκέμβριο του 1912, ο Αβέρωφ ύψωσε το σήμα Ζ, δηλώνοντας ότι θα κινηθεί ανεξάρτητα. Η επίσημη περιγραφή αναφέρει ταχύτητα 20 κόμβων κατά την προσέγγιση. Το πλοίο μείωσε την απόσταση από τον αντίπαλο και πίεσε την οθωμανική ναυαρχίδα, ενώ ο υπόλοιπος ελληνικός στόλος συνέχιζε τη δράση του. Η μηχανική δυνατότητα μετατράπηκε σε τακτική επιλογή: η ναυαρχίδα μπορούσε να κινηθεί διαφορετικά από τη γραμμή των άλλων πλοίων, δημιουργώντας νέα απειλή.
Ο ελιγμός είχε και τίμημα
Η ανεξάρτητη κίνηση εξέθεσε τον Αβέρωφ στα εχθρικά πυρά, στον κίνδυνο τορπιλών και για ένα διάστημα στα παράκτια πυροβολεία. Η καταδίωξη διακόπηκε όταν η προσέγγιση στα οχυρά έγινε επικίνδυνη. Αυτή η λεπτομέρεια είναι ουσιαστική: η ταχύτητα έδινε επιλογές, δεν καταργούσε τα όρια. Η ναυμαχία δεν εξηγείται μόνο με έναν αριθμό κόμβων ή με το διαμέτρημα των πυροβόλων. Η απόφαση στη γέφυρα, η εργασία στα μηχανοστάσια και η συνολική δράση του στόλου έπρεπε να συναντηθούν. Εκεί βρίσκεται η μηχανοκίνητη πλευρά της ιστορίας του Αβέρωφ.
Τεκμηρίωση: Πλωτό Ναυτικό Μουσείο Αβέρωφ — τεχνικά χαρακτηριστικά, Πλωτό Ναυτικό Μουσείο Αβέρωφ — ναυμαχία της Έλλης.
Εξώφυλλο: Simisa / Wikimedia Commons · Αρχική φωτογραφία · Άδεια χρήσης. Γραφιστική προσαρμογή ENGINE POWER με την ίδια άδεια.
Εσωτερική εικόνα: Cplakidas / Wikimedia Commons · Αρχική φωτογραφία · Άδεια χρήσης. Γραφιστική προσαρμογή ENGINE POWER με την ίδια άδεια.
