Τρία κατάρτια πάνω από το κατάστρωμα, δύο καπνοδόχοι ανάμεσά τους και ένα σιδερένιο κύτος από κάτω. Το HMS Warrior μοιάζει να έφερε δύο εποχές στην ίδια προκυμαία. Και πράγματι τις έφερε: η ναυτική τέχνη των πανιών συναντούσε τη δύναμη του ατμού, ενώ η θωράκιση άλλαζε τους όρους της αναμέτρησης στη θάλασσα.
Καθελκύστηκε τον Δεκέμβριο του 1860 και ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1861. Ήταν το πρώτο θωρακισμένο πολεμικό με σιδερένιο κύτος του βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού. Το ενδιαφέρον, όμως, αρχίζει εκεί όπου τελειώνει αυτή η εύκολη λεζάντα. Πώς χωρούσαν μέσα του η παράδοση της ιστιοφορίας, οι ανάγκες ενός ατμοκίνητου εργοστασίου και η αποστολή μιας πολεμικής μηχανής;
HMS Warrior: η απάντηση πέρα από τη Μάγχη
Το 1859 η Γαλλία είχε ήδη παρουσιάσει τη La Gloire, ξύλινο πλοίο προστατευμένο με σιδερένια θωράκιση. Η βρετανική απάντηση πήγε ένα βήμα διαφορετικά: σιδερένια κατασκευή μαζί με θωράκιση. Η πρωτιά του Warrior αφορά αυτόν τον συγκεκριμένο συνδυασμό στο Royal Navy, όχι την εφεύρεση κάθε θωρακισμένου πλοίου στον κόσμο.
Η ναυπήγηση έγινε από την Thames Ironwork and Shipbuilding Company στο Λονδίνο. Στη συλλογή του Greenwich, το πλοίο περιγράφεται με συνολικό μήκος περίπου 127 μέτρων και πλήρωμα 705 αξιωματικών και ανδρών. Κάτω από τη μεγαλοπρεπή σιλουέτα υπήρχε, επομένως, και μια μεγάλη κοινότητα που έπρεπε να ζει, να εργάζεται και να συντηρεί έναν σύνθετο μηχανισμό.
Το HMS Warrior ήταν θωρακισμένη φρεγάτα με πυροβολικό στις πλευρές. Δεν έμοιαζε με τα μεταγενέστερα θωρηκτά με τους μεγάλους περιστρεφόμενους πύργους. Το νέο υλικό είχε εμφανιστεί, αλλά η συνολική μορφή του πολεμικού πλοίου συνέχιζε να εξελίσσεται.
Κάτω από τα πανιά, δέκα λέβητες
Την ατμομηχανή κατασκεύασε η John Penn & Sons. Ήταν οριζόντια μηχανή τύπου trunk, μια χαρακτηριστική λύση της πρώιμης ναυτικής ατμοκίνησης. Η ισχύς περνούσε στην έλικα και πρόσθετε έναν τρόπο κίνησης που δεν εξαρτιόταν από τη διεύθυνση και την ένταση του ανέμου.
Η τεχνική μελέτη του Journal of Naval Engineering περιγράφει δέκα κιβωτιόσχημους λέβητες με καπναυλούς. Το σώμα τους ήταν από σφυρήλατο σίδηρο και οι αυλοί από ορείχαλκο. Η επιλογή των αυλών είχε πρακτικό υπόβαθρο: η εμπειρία της εποχής έδειχνε ότι τα προβλήματα της γαλβανικής δράσης ήταν μικρότερα από εκείνα της διάβρωσης των σιδερένιων αυλών.
Η ίδια μελέτη δίνει μια λεπτομέρεια που κάνει την κλίμακα σχεδόν απτή: κάθε λέβητας περιείχε 17 τόνους θαλασσινού νερού στη στάθμη λειτουργίας. Η ατμοκίνηση δεν ήταν ένα μικρό εξάρτημα κρυμμένο κάτω από ένα ιστιοφόρο. Απαιτούσε όγκο, βάρος, καύσιμο και ανθρώπους που θα κρατούσαν όλη αυτή την εγκατάσταση σε λειτουργία.
Το κάρβουνο δίπλα στα πανιά, πάνω στο χαρτί
Ένα σχέδιο του κάτω καταστρώματος, με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 1864, διασώζει την κατάσταση του πλοίου μετά τη μετασκευή του Δεκεμβρίου 1863. Η περιγραφή του Royal Museums Greenwich καταγράφει στην ίδια κεντρική περιοχή χώρους αποθήκευσης πανιών, ράφια βλημάτων και αγωγούς τροφοδοσίας άνθρακα. Ο Henry Cradock, αρχιναυπηγός του Portsmouth, υπογράφει το σχέδιο.
Αυτή η γειτονία είναι αποκαλυπτική. Το πλοίο έπρεπε να αποθηκεύει όσα χρειαζόταν για να αρμενίσει, όσα χρειαζόταν για να παράγει ατμό και όσα χρειαζόταν για να πολεμήσει. Το χαρτί δεν προσφέρει μόνο μια κάτοψη. Δείχνει πώς οι διαφορετικές απαιτήσεις διεκδικούσαν χώρο μέσα στο ίδιο κύτος.
Τα πανιά, λοιπόν, δεν ήταν διακοσμητικό κατάλοιπο. Παρέμεναν πραγματικό μέρος της εγκατάστασης πρόωσης. Ο ατμός πρόσθετε δυνατότητες, αλλά μαζί του έφερνε και τη συνεχή απαίτηση για καύσιμο. Η διατήρηση της ιστιοφορίας είχε χειροπιαστό νόημα σε έναν κόσμο όπου το ταξίδι και ο ανεφοδιασμός έπρεπε να σχεδιάζονται μαζί.
Η εξέλιξη άφηνε διορθώσεις με κόκκινο μελάνι
Το σχέδιο ιστιοφορίας του Greenwich έχει τη δική του μικρή ιστορία. Χρονολογείται στις 13 Δεκεμβρίου 1864 και αποτυπώνει αρχικά τη διάταξη μετά τη μετασκευή του 1863. Πάνω του, όμως, υπάρχουν νεότερες αλλαγές με κόκκινο μελάνι: τροποποιήσεις στα πανιά και προσθήκη υπερυψωμένου πρυμναίου καταστρώματος το 1875.
Οι τελευταίες παρεμβάσεις φέρουν ημερομηνία 15 Ιουλίου 1875 και έγκριση του William B. Robinson. Ένα και μόνο τεκμήριο κρατά έτσι δύο φάσεις της ζωής του πλοίου. Η περίφημη μηχανή του 1860 συνέχιζε να αλλάζει· δεν έμεινε ακίνητη στην πρώτη επίσημη εικόνα της.
Σήμερα, το αποκατεστημένο HMS Warrior βρίσκεται στο Portsmouth Historic Dockyard. Η παρουσίαση του μουσείου ανατρέχει στην περίοδο του 1863, όταν το πλοίο πραγματοποίησε περιοδεία δώδεκα εβδομάδων στη Βρετανία. Πάνω από ενάμιση αιώνα αργότερα, ο επισκέπτης μπορεί να δει τα καταστρώματα και να κατέβει στον χώρο της μηχανής.
Εκεί βρίσκεται η ιδιαίτερη γοητεία του Warrior. Η αλλαγή εποχής έχει ακόμη κατάρτια, καπνοδόχους, μέταλλο και συγκεκριμένες διαστάσεις. Μπορείς να την κοιτάξεις από την προκυμαία. Και να καταλάβεις ότι το μέλλον, κάποιες φορές, έφτανε στο λιμάνι με τα πανιά ακόμη στη θέση τους.
Κεντρική φωτογραφία: Matt Buck, Portsmouth, 6/9/2013, CC BY-SA 4.0. Περικοπή, τονική και γραφιστική επιμέλεια ENGINE POWER με την ίδια άδεια. Οι εικόνες δείχνουν το διατηρημένο πλοίο ως μουσείο.
Πηγές: Royal Navy Museums · Portsmouth Historic Dockyard · Greenwich — Warrior και John Penn · Σχέδιο κάτω καταστρώματος · Σχέδιο ιστιοφορίας · Journal of Naval Engineering — Warrior, The State of the Art · James D. Crawshaw — Ιστορία Chatham, κεφ. 1, σ. 98.
